ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ ചരിത്രത്തിൽ ചില വ്യക്തികൾ കാലഘട്ടങ്ങളെ തന്നെ മാറ്റിമറിച്ചവരാണ്. അവർ സിനിമകൾ മാത്രം സൃഷ്ടിച്ചവരല്ല; ഒരു പുതിയ ഭാഷയും പുതിയ കാഴ്ചപ്പാടും പുതിയ അനുഭവലോകവും പ്രേക്ഷകർക്ക് സമ്മാനിച്ചവരാണ്. അത്തരത്തിൽ തമിഴ് സിനിമയുടെ മുഖച്ഛായ തന്നെ മാറ്റിയ സംവിധായകനാണ് പി. ഭാരതിരാജ. ഗ്രാമങ്ങളുടെ സൗന്ദര്യവും മനുഷ്യബന്ധങ്ങളുടെ ആഴവും സാമൂഹിക യാഥാർത്ഥ്യങ്ങളും വെള്ളിത്തിരയിൽ അത്യന്തം സ്വാഭാവികമായി അവതരിപ്പിച്ച ഈ മഹാനായ കലാകാരൻ 2026 ജൂൺ 10-ന് 84-ആം വയസ്സിൽ അന്തരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വേർപാട് തമിഴ് സിനിമയ്ക്കു മാത്രമല്ല, ഇന്ത്യൻ സിനിമയ്ക്കാകെ വലിയ നഷ്ടമാണ്.
1941 ജൂലൈ 17-ന് തമിഴ്നാട്ടിലെ അല്ലിനഗരത്ത് ജനിച്ച ഭാരതിരാജയുടെ യഥാർത്ഥ പേര് ചിന്നസാമി പെരിയമയ തെവർ എന്നായിരുന്നു. സാധാരണ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച അദ്ദേഹം ചെറുപ്പം മുതൽ കലാരംഗത്തോട് വലിയ താൽപര്യം പുലർത്തിയിരുന്നു. ജീവിതത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടത്തിൽ ആരോഗ്യവകുപ്പിൽ ഇൻസ്പെക്ടറായി ജോലി ചെയ്തിരുന്നെങ്കിലും മനസ്സ് മുഴുവൻ സിനിമയിലായിരുന്നു. തന്റെ സ്വപ്നങ്ങളെ പിന്തുടർന്ന് അദ്ദേഹം സിനിമാ ലോകത്തേക്ക് കടന്നു. തുടക്കത്തിൽ വിവിധ സംവിധായകരുടെ സഹായി ആയി പ്രവർത്തിച്ച അദ്ദേഹം പിന്നീട് സ്വന്തം വഴിയൊരുക്കി.
1977-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ “16 വയതിനിലേ” എന്ന ചിത്രത്തിലൂടെയാണ് ഭാരതിരാജ സംവിധായകനായി അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചത്. ആ കാലഘട്ടത്തിൽ തമിഴ് സിനിമയുടെ ഭൂരിഭാഗവും സ്റ്റുഡിയോകളിലും നഗര പശ്ചാത്തലങ്ങളിലും ഒതുങ്ങിനിന്നിരുന്നു. എന്നാൽ ഭാരതിരാജ ഗ്രാമങ്ങളെയും വയലുകളെയും മണ്ണിന്റെ മണവും മനുഷ്യരുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിതവും ക്യാമറയ്ക്ക് മുന്നിലെത്തിച്ചു. ഈ ചിത്രം തമിഴ് സിനിമയിൽ ഒരു പുതിയ അധ്യായത്തിന് തുടക്കമിട്ടു. ഗ്രാമജീവിതത്തെ റൊമാന്റിസൈസ് ചെയ്യാതെ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ഭാവത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രത്യേകത. ഗ്രാമത്തിലെ സ്നേഹം, ദാരിദ്ര്യം, ജാതിവ്യവസ്ഥ, കുടുംബബന്ധങ്ങൾ, സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതം എന്നിവയെ അദ്ദേഹം അതീവ യാഥാർത്ഥ്യത്തോടെ ചിത്രീകരിച്ചു. തമിഴ് സിനിമയിലെ “ഗ്രാമീണ സിനിമയുടെ പിതാവ്” എന്ന വിശേഷണം അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചതും അതുകൊണ്ടാണ്.
“16 വയതിനിലേ”, “കിഴക്കെ പോകും റെയിൽ”, “അലൈകൾ ഓയ്വതില്ലൈ”, “മുതൽ മരിയാദൈ”, “വേദം പുതിത്”, “കരുത്തമ്മ”, “കടൽ പൂക്കൾ” തുടങ്ങി നിരവധി ചിത്രങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ ചരിത്രത്തിൽ സ്ഥാനം നേടിയവയാണ്. “കരുത്തമ്മ” പോലുള്ള ചിത്രങ്ങളിലൂടെ പെൺശിശുഹത്യ പോലുള്ള സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങൾ അദ്ദേഹം ചർച്ച ചെയ്തു. “വേദം പുതിത്” ജാതിവ്യവസ്ഥയെ ശക്തമായി വിമർശിച്ച ചിത്രമായിരുന്നു. വിനോദത്തോടൊപ്പം സാമൂഹിക സന്ദേശങ്ങളും പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് എത്തിക്കാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഴിവ് അസാധാരണമായിരുന്നു.
ഒരു സംവിധായകൻ എന്നതിലുപരി നിരവധി താരങ്ങളുടെയും സാങ്കേതികപ്രവർത്തകരുടെയും ജീവിതം മാറ്റിമറിച്ച ഗുരുവായിരുന്നു ഭാരതിരാജ. നിരവധി പുതുമുഖങ്ങളെ അദ്ദേഹം സിനിമയിൽ അവതരിപ്പിച്ചു. പിന്നീട് ദക്ഷിണേന്ത്യൻ സിനിമയിലെ പ്രമുഖ താരങ്ങളായി വളർന്ന പലർക്കും ആദ്യ അവസരം നൽകിയത് അദ്ദേഹമായിരുന്നു. സംവിധായകരായ കെ. ഭാഗ്യരാജ്, മണിവണ്ണൻ, മനോബാല തുടങ്ങിയവരുടെ വളർച്ചയ്ക്കും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രോത്സാഹനം നിർണായകമായി. പുതുമുഖങ്ങൾക്ക് അവസരം നൽകുന്നതിൽ അദ്ദേഹം ഒരിക്കലും പിന്നോട്ടുപോയിരുന്നില്ല. കഴിവുള്ളവർക്ക് വേദി ഒരുക്കുക എന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതദൗത്യമായിരുന്നു.
ഭാരതിരാജയുടെ സിനിമകളിൽ സ്ത്രീകൾ വെറും സഹകഥാപാത്രങ്ങളായിരുന്നില്ല. കഥയെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്ന ശക്തമായ വ്യക്തിത്വങ്ങളായിരുന്നു അവർ. ഗ്രാമീണ സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതസമരങ്ങളും സ്വപ്നങ്ങളും വേദനകളും അദ്ദേഹം അതീവ ഹൃദയസ്പർശിയായി അവതരിപ്പിച്ചു. സ്ത്രീകളെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥകൾ പ്രേക്ഷകരിൽ വലിയ സ്വാധീനം ചെലുത്തി. ഇന്ത്യൻ സിനിമയിൽ സ്ത്രീപക്ഷ ചിന്തകൾ ശക്തമായി അവതരിപ്പിച്ച സംവിധായകരിൽ ഒരാളായി അദ്ദേഹത്തെ വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.
ഭാരതിരാജയുടെ സംഭാവനകൾക്ക് നിരവധി ദേശീയ-സംസ്ഥാന പുരസ്കാരങ്ങൾ ലഭിച്ചു. ആറ് ദേശീയ ചലച്ചിത്ര പുരസ്കാരങ്ങൾ അദ്ദേഹം നേടിയിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ ഇന്ത്യ സർക്കാർ 2004-ൽ അദ്ദേഹത്തിന് പത്മശ്രീ നൽകി ആദരിച്ചു. തമിഴ് സിനിമയുടെ വളർച്ചയ്ക്ക് നൽകിയ സംഭാവനകൾ പരിഗണിച്ച് നിരവധി സർവകലാശാലകളും സാംസ്കാരിക സ്ഥാപനങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ ചരിത്രത്തിൽ സ്ഥിരമായി രേഖപ്പെടുത്തപ്പെടുന്ന പേരുകളിൽ ഒന്നാണ് ഭാരതിരാജ.
സംവിധാനത്തിനൊപ്പം അഭിനയത്തിലും അദ്ദേഹം തന്റേതായ വ്യക്തിമുദ്ര പതിപ്പിച്ചു. നിരവധി സിനിമകളിൽ ശക്തമായ കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ച അദ്ദേഹം പുതിയ തലമുറ പ്രേക്ഷകരുടെയും പ്രിയങ്കരനായി മാറി. ഒരു സംവിധായകൻ എന്ന നിലയിൽ മാത്രമല്ല, മികച്ച നടൻ എന്ന നിലയിലും അദ്ദേഹം പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടു. തന്റെ അഭിനയത്തിലൂടെ കഥാപാത്രങ്ങൾക്ക് ജീവൻ നൽകാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞിരുന്നു.
ജീവിതത്തിന്റെ അവസാനഘട്ടത്തിൽ നിരവധി ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ അലട്ടിയിരുന്നു. ശ്വാസകോശ സംബന്ധമായ അസുഖങ്ങളും വാർധക്യജന്യ ബുദ്ധിമുട്ടുകളും കാരണം അദ്ദേഹം ചികിത്സയിലായിരുന്നു. അതിനിടെയാണ് 2025-ൽ മകനും നടനുമായ മനോജ് ഭാരതിരാജയുടെ അപ്രതീക്ഷിത മരണം അദ്ദേഹത്തെ മാനസികമായി ഏറെ തളർത്തിയത്. ഈ നഷ്ടത്തിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം പൂർണമായി മുക്തനാകാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ലെന്ന് അടുപ്പമുള്ളവരും സഹപ്രവർത്തകരും ഓർക്കുന്നു.
2026 ജൂൺ 10-ന് ചെന്നൈയിലെ വസതിയിൽ അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. വാർധക്യസഹജമായ ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങളാണ് മരണകാരണമെന്ന് റിപ്പോർട്ടുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിര്യാണവാർത്ത പുറത്തുവന്നതോടെ തമിഴ്നാട്ടിലെയും ഇന്ത്യയിലെയും സിനിമാപ്രവർത്തകരും ആരാധകരും അനുശോചനവുമായി എത്തി. തമിഴ്നാട് സർക്കാർ അദ്ദേഹത്തിന് ഔദ്യോഗിക ബഹുമതികളോടെ അന്ത്യാഞ്ജലി അർപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിക്കുകയും ചെയ്തു. മലയാളത്തിന്റെ മഹാനടൻ മമോഹന്ലാല് അടക്കമുള്ള നിരവധി പ്രമുഖർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവനകളെ അനുസ്മരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പമുള്ള അനുഭവങ്ങളും സിനിമയ്ക്കു നൽകിയ സംഭാവനകളും അവർ പങ്കുവെച്ചു.
ഒരു കലാകാരൻ മരിക്കാം; എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കല ഒരിക്കലും മരിക്കില്ല. ഭാരതിരാജയുടെ സിനിമകൾ ഇന്നും പുതുമയോടെ കാണപ്പെടുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിന്റെ ശക്തി കൊണ്ടാണ്. ഗ്രാമങ്ങളുടെ കഥ പറയാൻ അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തിയ സിനിമാഭാഷ ഇന്നും നിരവധി സംവിധായകരെ സ്വാധീനിക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ സിനിമയെ നഗരങ്ങളിൽ നിന്ന് ഗ്രാമങ്ങളിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന മനുഷ്യനായിരുന്നു ഭാരതിരാജ. മണ്ണിന്റെ മണം പ്രേക്ഷകർക്ക് അനുഭവിപ്പിച്ച സംവിധായകൻ. സാധാരണ മനുഷ്യരുടെ ജീവിതത്തെ അസാധാരണ കലാസൃഷ്ടികളാക്കി മാറ്റിയ പ്രതിഭ.
അദ്ദേഹം ഇനി ഇല്ല. എന്നാൽ “16 വയതിനിലേ”യിലെ ഗ്രാമങ്ങളും, “മുതൽ മരിയാദൈ”യിലെ വികാരങ്ങളും, “കരുത്തമ്മ”യിലെ സാമൂഹിക ബോധവും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓരോ സിനിമയിലും ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യരും എന്നും നമ്മോടൊപ്പമുണ്ടാകും. ഭാരതിരാജ എന്ന പേര് ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ ചരിത്രത്തിൽ സ്വർണ്ണലിപികളാൽ എഴുതപ്പെട്ടുകഴിഞ്ഞു. കാലം എത്ര മുന്നോട്ട് പോയാലും ഗ്രാമീണ ജീവിതത്തിന്റെ ആത്മാവിനെ സിനിമയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന ആ മഹാനായ സംവിധായകനെ ഇന്ത്യൻ സിനിമ ഒരിക്കലും മറക്കില്ല.
ഇന്ത്യൻ സിനിമയുടെ ഗ്രാമീണ ആത്മാവ്: പി. ഭാരതിരാജയ്ക്ക് വിട
അമൃത ലക്ഷ്മി